گزارشی از  همایش روز همدان:

همدان؛ پیشگام انقلاب مشروطه

یک شهریور شاید تنها بهانه­ای باشد برای یادکردن از گوشه­هایی از تاریخ و فرهنگ این دیار کهن و شخصیت­هایی که نه تنها در ساختن شهر خود بلکه در ساخت و آبادانی ایران کوشا بوده­اند.برخی از انجمن­های مردم نهاد همدان، برای نکوداشت این روز در موسسه آموزش عالی عمران و توسعه، همایشی برگزار کردند.

شهر هزار چشمه:

در این مراسم که با سخنرانی، موسیقی و برگزاری نمایشگاه همراه بود نخست عباس زند؛ پژوهشگر تاریخ و فرهنگ به سخنرانی  درباره چشمه­ها و قنات­های همدان، پرداخت. ایشان از چگونگی تامین آب شهر در گذشته سخن گفت و شهر همدان را «شهر هزار چشمه» خواند: آب همدان از چشمه­های تامین می­شد که ازالوند سرچشمه می­گرفت و به داخل شهر می­آمد. این چشمه­ها هرساله و گاه هر پند سال یک­بار لایروبی می­شدند. فرهنگی غنی در میان مردم بود که آلوده کردن آب را گناهی نابخشودنی می­دانستند. چرا که ایرانیان پیش از اسلام هم ایزد آب را گرامی می داشتند و معابدی برای آن می­ساختند.

وی ادامه داد: خانه­هایی بود که از میان آن چشمه عبور می­کرد و صاحب خانه برای اجر اخروی، از صبح تا شب، در خانه را برای استفاده عموم مردم از آن چشمه باز می­گذاشت. در خانه­ها از چاه نیز استفاده می­شد و گاه در یک خانه ممکن بود بیش از یک چاه وجود داشته باشد. در تابستان، از این چاه­ها به عنوان یخچال طبیعی، برای خنک نگه داشتن گوشت و میوه استفاده می­شد...

علی اقبالی، مردی از تبار امید

سخنران بعدی این نشست، شکوفه اقبالی، دختر زنده­یاد علی اقبالی بود. دکتر اقبالی که از مفاخر علم وفرهنگ همدان است در سال 1346 مدرسه عالی کشاورزی را در این شهر بنیان گذاشت. ایشان پس از انقلاب نیز در سال 1364 دانشگاه عمران و توسعه روستاها را تاسیس کرد. دکتر اقبالی علاوه بر تالیف چند کتاب در زمینه کشاورزی و زمین­شناسی، کتابی به نام «ذوالقرنین» درباره کیستی ذوالقرنین قرآنی دارند  خانم اقبالی از زندگی و فعالیت­های پدر گفت و بارزترین ویژگی ایشان را امیدواری و داشتن برنامه در زندگی عنوان کرد.

مهندس جعفر محمدعلیزاده؛ از شاگردان دکتر اقبالی که از تلاشگران موزه داری نوین و از پایه­گذاران موزه تاریخ طبیعی همدان هستند، خاطره­هایی از استاد گفتند  و سپس دو شعر در وصف الوند و همدان خواندند.

استاد پرویز اذکایی؛ پژوهشگر تاریخ و از کتاب­شناسان برجسته کشور،ضمن سپاس از دکتر غلامی و حسین زندی برای برگزاری این نشست، به ناگفته­هایی از تاریخ همدان در دوره قاجار پرداخته و از شخصیت­های تاثیرگذار در تاریخ این دوره گفتند. ایشان از خاندان قراگوزلو آغاز کرده و گفتند: از زمانی که در سال 1201 ه.ق آغامحمد خان قاجار، محمدخان زند را شکست داد و پس از فتح همدان، قلعه اشکانی تپه مصلی را با خاک یکسان کرد، تا زمان سقوط این سلسله، تحکیم و دوام حکومت به سبب نیروی نظامی قراگوزلوهای همدان بود که  اصل آنها از ترکمانان است. ترکمانان از ایرانیان اصیل ترک­زبانند و نبایدآنها را ترک نژاد خواند.

همدان در دوره قاجار:

دکتراذکایی قراگوزلوها را متشکل از دو طایفه اصلی خواند و اشاره کرد: از میان حاجیلوها دانشمندان و فرهیختگانی چون مجذوبعلی شاه کبودرآهنگی و علیرضا ذکاوتی ظهور کرده­اند و از میان عاشقلوها، که بیشتر رزمنده بودند، می­توان به «خاندان­های سته» اشاره کرد، از جمله خاندان امیر نظام شورینی و خاندان امیر نظام لتگاهی، خاندان ضیاء الملک، بهاء الملک و ناصرالملک نایب السلطنه قاجار، که به پاس خدماتشان تیول روستاهای همدان را داشتند.

این پژوهشگرتاریخ در ادامه از معممین اصولی وو اخباری شهر سخن به میان آوردند و از دشمنی­ها و ستیزهای شیخ محمد حسین اردستانی(مختارانی) و از نامه او به دولت روسیه، به منظور دعوت از قشون نظامی روس برای فتح ایران، که به تازگی توسط وزارت خارجه منتشر شده است،گفتند.

انتشارنخستین کتاب چاپی در همدان:

اذکایی از خدمات ارامنه و یهودیان در حمله عثمانی­ها به همدان و ساخت مدارسی چون اتحاد و آلیانس سخن به میان آورده و نخستین کتاب چاپ ایران را «روش کاربرد عقل» رنه دکارت، خواند که با ترجمه ملا لاله­زار یهودی همدانی، و توسط چاپخانه سیار قشون عباس میرزا، در این شهر به چاپ رسیده­است.

مجلس فواید عامه در همدان:

ایشان به گواهی تقی زاده و کسروی،  همدان را پیشتاز انقلاب مشروطه خوانده و یادآور شدند که نخستین مجلس شش ماه پیش از مشروطه، با نام «مجلس فواید عامه» در همدان ساخته شد. ساخت این مجلس به همت حاکم بزرگوار همدان، علی خان صفا الحق ظهیرالدوله، که در تاریخ همدان بی نظیر بود، ساخته شد. ظهیرالدوله، داماد شاه بود از مردم خواست که گچ و آجر بیاورند تا برای شهرشان مجلس دموکراسی مشروطه بسازند. این بنا در محل شهرداری فعلی ساخته شد.

از مادی شهر تا شهر اشکانی:

در ادامه این برنامه گروه موسیقی «شهسواران» به اجرای تصنیف وآوازی با همراهی نوای اهورایی تنبور پرداخت و سپس میلاد وندایی، باستان شناس جوان همدانی از باستان­شناسی همدان در دوره تاریخی سخن گفت، ایشان از نظریه­های سنتی که هگمتانه مادی را منطبق با تپه هگمتانه همدان می­داند گفت و اینکه این نظریه با کاوش­های دهه هشتاد رد شد و در لایه­نگاری جدید مشخص شد قدمت این شهر به سده دوم پیش از میلاد یعنی اواخر دوره اشکانی می­رسد. او نظریه­ای را که تپه پیسا یا تپه مصلا را هگمتانه باستانی خوانده­اند مردود شمرده و گفت تنها نشانه از مادها در تپه نوشیجان به دست آمده و باید خارج از همدان به دنبال پایتخت مادها گشت.

در پایان این همایش که به همت انجمن­های مردم نهادی چون دوستان زمین، انجمن پویشگران سفرپاک، گروه تسهیل­گری همیاران توسعه پارس،بهارثمین الوند، بنیاد مهر،کانون تبلیغات راد و با همکاری آموزشگاه عالی عمران و توسعه برگزار شده بود، از تلاشگران سازمان­های غیر دولتی نیز با هدایایی تجلیل شد.

در حاشیه این مراسم نمایشگاهی از توانمندی­ها و دستاوردهای هموندان این انجمن­ها بر پا بود که بیشتر به صنایع دستی اختصاص داشت.

پ.ن: این نوشتار در روز سه شنبه 5شهریور در روزنامه همشهری(همدان) منتشر شده است.