ماه رمضان در فرهنگ ایرانی- اسلامی از جایگاه ویژه­ ای برخوردار است. این ماه آداب و رسوم و آیین­ های خاصی همراه است که برخی از آنها پیشینه­ ای چند صد ساله دارند.از آیین­ های ویژۀ ماه رمضان می­ توان به خانه­ تکانی و گردگیری پیش از آغاز روزه­ داری و همچنین بیدار کردن همسایه ­ها برای سحر یا افطاری ­های دسته جمعی در مساجد اشاره کرد.

 این ماه علاوه بر اینکه به ماه مهمانی خدا نامور شده است، با مهمانی­ ها و دورهم جمع شدن­ های زیادی همراه است. گرداگرد سفره­ های افطار بزرگترهای فامیل همیشه­ پر از مهمان است و سفره­ های پرمهمان  همیشه رنگین و البته پربرکت است. بعضی از غذاهایی که در این سفره­ ها دیده می­ شود ویژۀ این ایام است. حتی این خوراکی­ ها از ناحیه ­ای به ناحیۀ دیگر و از شهری به شهر دیگر متفاوت است.

در همدان نیز ماه رمضان، با خوراکی­ های ویژه­ ای همراه است، انگشت پیچ، حلوا زرده، آش­ ها و سوپ­ های مختلف، نان روغنی و... که هر یک بنا به مواد تشکیل دهنده و خواص آن از اهمیت­ زیادی برخوردارند. همدان به سبب واقع شدن در منطقۀ سردسیر به داشتن ترشی­ ها و مرباهای گوناگون نیز شهره شده است که درماه رمضان نیز همین مرباها و ترشی­ ها سفرۀ روزه داران را رنگین­ تر می­ کند. گرچه خنکی هوای همدان سبب می­ شود روزه ­داران چندان احساس تشنگی نکنند اما در گذشته معمولاٌ برای تأمین آب بدن از آبگوشت که از غذاهای سنتی این استان است استفاده می­ کردندو حتی برخی از مردم در فصل گرما با «آب دوغ خیار» افطار می ­کردند تا از عطش خود بکاهند.

علاوه برآش رشته که نزدیک افطار بازار داغی داشت و کمتر زنی پیدا می ­شد که در طول این ماه چندبار آش رشته درست نکند، آش اوماج هم بسیار پرطرفدار بود. این آش که با سبزی، عدس، تخم مرغ و اوماج (گلوله­ های ریز خمیر) درست می­ شود در بسیاری از روستاهای همدان جزء جداناشدنی سفره افطار بود و به عنوان پیش غذا از آن استفاده می شد.

همدانی­ ها در سفرۀ افطار و سحر نان­ های مخصوصی می­ گذارند، یکی از این نان­‎ها نان روغنی است که در گویش محلی برخی آن را «اِردگ» یا «اَگردگ» می­‌خوانند. خمیر این نان از آرد، شکر، تخم مرغ، روغن حیوانی، شیر و ادویه­ درست می­‌شود.خمیر را پس از اینکه به اصطلاح رسید و ورآمد با وردنه پهن کرده و در روغن سرخ می­‌کنند. استفاده از روغن حیوانی در این نان سبب می­‌شود روزه­‌دار باقوت و نیروی بیشتری گرسنگی را تحمل کند. در بسیاری از روستاهای همدان از روغن حیوانی در خوراک­‌های دیگر نیز بهره ­می­‌گیرند چرا که معتقدند خوردن آن سبب می‌­شود در طول روز کمتر احساس گرسنگی کنند.

حلوا زرده نیز از خوراک­‌هایی است که بیشتر در همدان استفاده می‌­شود. این حلوا با آرد، شکر، زعفران و زردۀ تخم مرغ درست می‌­شود و در روزهای 19تا21رمضان بیش از دیگر ایام، بیشتر به صورت نذری استفاده می­‌شود.

از خوراکی­‌های ویژۀ ماه رمضان که مخصوص شهر همدان است می­‌توان به انگشت پیچ هم اشاره کرد، انگشت پیچ از سفیدۀ تخم مرغ، شکر و گلاب تشکیل شده است که به رنگ سفید است .و خوردن آن سبب می­‌شود روزه‌داران در طول روز با کمبود قند مواجهه نشوند و البته خوردن خرما نیز به تأمین قند در روزهای بلند تابستان کمک می‌­کند.

در همدان نیز مانند دیگر استان­‌های کشور زولبیا وبامیه از شیرینی­‌های ماه رمضان است افزون بر آن شیرینی­‌های مخصوص دیگری در همدان در ماه رمضان عرضه می شود مانند کماج و شیرمال که همراه انگشت پیچ وحلوازرده در بیشتر شیرینی فروشی­‌های شهر به فروش می­‌رسد .

پ.ن: این نوشتار روز دوشنبه 31تیرماه در روزنامه هفت صبح به چاپ رسیده است.