به برادرم حسین؛ به پاس تنها یکی از واژه هایی که از او آموخته ام...

 

حسین فاطمی در1296خورشیدی در نائین زاده شد، روزنامه نگاری را در نوجوانی با همکاری در روزنامه ی «باختر» به مدیریت و سردبیری برادرش نصرا.. سیف پور فاطمی ، در اصفهان آغاز کرد. مدتی با احمد ملکی در روزنامه ی «ستاره »همکاری کرد. در سال 1323 حسین فاطمی برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت. و در سال 1327 پس از اخذ درجه دکتری حقوق ودیپلم روزنامه نگاری به ایران بازگشت. از او به عنوان نخستین دانش آموخته ی ایرانی روزنامه نگاری یاد شده است(بنگرید به:وفا پیشه) .وی زمانی که در پاریس بود با روزنامه ی «ستاره» و «مرد امروز» همکاری می کرد و گاه مقاله یا ترجمه ای از مطالب مطبوعات فرانسه برای آن ها ارسال می کرد، مرد امروز را محمد مسعود یکی از نزدیک ترین دوستانش در تهران منتشر می کرد.بعد از ترور مسعود با اینکه مرگ او برای فاطمی ضربه سختی بود، در نامه هایش به نصرا...شیفته وی را به ادامه راه محمد مسعود تشویق می کرد. پس از بازگشت به ایران در بهمن ماه  1330در سخنرانی بر سر مزار مسعود توسط یکی از اعضای گروه « فدائیان اسلام» به نام « محمدمهدی عبد خدایی» ترور شد و ماه ها تحت درمان بود ، نمایندگی مردم تهران در دوره هفدهم مجلس را در بیمارستان نجمیه پذیرفت.

آغاز فعالیت حرفه ای اش با انتشار«باخترامروز» در تهران بود.نخستین شماره ی این روزنامه هشتم امردادماه 1328 با سرمقاله ای به نام« یا مرگ یا آزادی » به چاپ رسید، در این کار افرادی چون محمد محیط طباطبایی ،حسین مکی، ذبیح ا... منصوری، سعیدفاطمی(خواهرزاده ی دکترفاطمی) و نصرا... شیفته با وی همکاری داشتند. نصرا... شیفته بعدها به سردبیری باختر امروز رسید  ودرسالهای اخیرکتابی با عنوان« زندگی نامه و مبارزات سیاسی دکتر حسین فاطمی» را نوشت .

باختر امروزعصرها در 4تا8 صفحه منتشر می شد، سرمقاله های تندی داشت که بعدها بهای آن راجان نویسنده اش پرداخت. بسیاری آن را «سخنگوی غیررسمی جبهه ملی» دانسته اند چرا که پس از تشکیل جبهه ملی دکتر فاطمی در کنار دکتر مصدق برای ملی کردن صنعت نفت به مبارزه پرداخت و روزنامه اش انعکاس دیدگاه های اعضای جبهه ی ملی و رهبرشان را به عهده گرفت.

این روزنامه که در 30000  نسخه به چاپ می رسید ، به  زودی به علت مقالات تند انتقادیش جای خود را نه تنها درمحافل سیاسی بلکه در میان مردم نیز باز کرد. فاطمی وهمکارانش از مسایلی سخن می گفتند که شاید دیگران شهامت گفتنش را نداشتند و همین سبب می شد باخترامروزکه یادآور «باختر» و «مرد امروز» بود به یکی از پرتیراژترین نشریات آن روزگار بدل شود. در آن بخش هایی چون ترجمه ی اخبارازخبرگزاری های خارجی،انعکاس اخبار ایران در روزنامه های خارجی،اخبارسیاسی و اجتماعی، آگهی، پاورقی داستانی و نامه خوانندگان به چاپ می رسید.

باخترامروز بارها توقیف شد، هنگامی که از انتشار آن جلوگیری می شد به جای آن فاطمی «باختر» را منتشر می کرد،این روزنامه  پیشتر به سردبیری برادرش در اصفهان و سپس تا سال 1324 خورشیدی به سردبیری حسین فاطمی در تهران منتشر می شد و تا سال 1332اجازه نشر داشت.

باختر امروزتندترین نوشتارها را پس از کودتای 25 امرداد تا پیش از کودتای 28 امرداد منتشر ساخت و شاید همین سرمقاله های تند بود که سبب شد در جریان کودتای 28 امرداد1332 طرفداران محمدرضا شاه دفتر روزنامه را به آتش بکشند :

-         سرمقاله ی 25 امرداد ماه 1332: این دربارشاهنشاهی روی دربار سیاه فاروق را سفید کرد.

-         سرمقاله ی 26امردادماه 1332: خائنی که می خواست وطن را به خاک و خون بکشد.

-         ص1، 26 امردادماه 1332: امروز مردم آزادی طلب تهران مجسمه های رضاخان میرپنج را سرنگون ساختند.

-         26 امرداد ماه 1332 : امروز پرچم سه رنگ ایران به جای مجسمه ها در همه میدانهای تهران در اهتزاز بود.

-         ص1، 27 امردادماه 1332 : شاه سه قطعه از جواهرات سلطنتی را دزدیده است.

-         ص7 ، 27 امردادماه 1332 : دیشب در سینماها سرود شاهنشاهی نزدند.

-         ...

در زمان نخست وزیری دکتر مصدق فاطمی همواره در کنار ایشان بود، مدتی به عنوان معاون پارلمانی ، مدتی به عنوان نماینده مجلس و مدتی به عنوان وزیر امور خارجه درنهضت ملی ایران نقش برجسته ای را ایفا کرد. یکی از مهمترین کارهایش بستن سفارت انگلستان و دیگری پیشنهاد ملی کردن صنعت نفت در ایران بود.

دکترمحمد مصدق در « خاطرات و تألمات»  خویش می نویسد: «ملی شدن صنعت نفت در سراسر کشور ابتکارشادروان دکتر حسین فاطمی است که چون کمسیون نفت مجلس شورای ملی پس از چند ماه مذاکره و مباحثه نتوانست راجع به استیفای حق ملت از شرکت نفت انگلیس و ایران تصمیمی اتخاذ کنند دکتر فاطمی با من که رئیس کمسیون بودم مذاکره نمود و گفت با وضعی که در این مملکت وجود دارد استیفای حق ملت کاری است بسیار مشکل ،خصوصا که دولت انگلیس مالک اکثریت سهام شرکت است... » (محمد مصدق: 230 )

حسین فاطمی از مخالفان سلطنت بود و این دیدگاه را در سخنرانی خود درتاریخ 25امردادماه 1332 در میدان بهارستان با صراحت بیان کرد و خواستار لغو نظام سلطنتی در ایران شد.پس از کودتا ماهها به صورت مخفی زندگی می کرد ولی در نهم اسفندماه 1332 دستگیر شد و با اینکه در جریان دستگیری زخمی شده بود در محاکمه ای به اعدام محکوم شد در سحرگاه 19آبانماه 1333 به جرم اقدام علیه سلطنت اعدام شد. وی از میان یاران دکتر مصدق تنها کسی بود که اعدام شد و بنابر وصیتش در گورستان «ابن بابویه» شهر ری ، در کنار شهدای قیام سی تیر به خاک سپرده شد. ایشان حتی در زمان مرگ نیز برسر آرمان خود  بود و زندان و شکنجه چیزی از مهرش نسبت به رهبر نهضت ملی نکاسته بود، تا آنجا که آخرین خواسته اش دیدار با پیشوایش بود وپیش از اعدام او را قیم فرزند خردسالش کرد. دکتر فاطمی با واپسین سخنانش مرگ را مانند آغازی دیگر برای قهرمانان مردمی،معنایی نوبخشید :"من از مرگ ابایی ندارم آنهم چنین مرگ پر افتخاری من می میرم که نسل جوان ایران از مرگ من درس عبرتی گرفته و با خون خود از وطنش دفاع کند و نگذارد جاسوسان اجنبی بر این مملکت حکومت کنند من در سفارت انگلیس را بستم غافل از اینکه دربار هست انگلستان سفارت لازم ندارد"(مهدوی:183)

و با فریاد «زنده باد دکترمصدق، پاینده باد ایران » به پیشواز شهادت رفت تا به این باورش که:« کشته شدن در راه نجات یک ملت بزرگترین افتخار است» جامه ی عمل بپوشاند.

دکترمصدق نیز علاقه ی زیادی به ایشان داشت. دکتر غلامحسین مصدق در این باره می نویسد: «مرگ فاطمی او را تکان داد. و بارها، با چشمان اشک بار ، از او، و اخلاص و فداکاری هایش یاد می کرد.» (غلامحسین مصدق: 159)

پس از شهادت دکتر فاطمی یارانش تلاش کردند راه او را ادامه دهند و چند بار روزنامه هایی با نام « باختر امروز» درخارج از ایران منتشرکردند. نخستین تلاش یاران جبهه ملی  در مونیخ زیر نظر خسروخان قشقایی و به سردبیری محمد عاصمی صورت گرفت، این نشریه به نوعی بیانگر مواضع اعضای جبهه ملی خارج از ایران بود .

سید علی شایگان ویاران نهضت ملی در آمریکا نشریه ای با همین نام به چاپ می رساندند که ارگان رسمی هوادان جبهه ملی در آمریکا بود. باختر امروز یک دوره هم به صورت ماهنامه در سال1348 به عنوان« نشریه جبهه ملی ایران در خارج از کشور ، بخش خاورمیانه»  منتشرشد.

با نگاهی به :

شیفته، نصرالله. زندگینامه و مبارزات سیاسی دکتر حسین فاطمی، تهران، انتشارات کومش،چاپ دوم1385

مصدق، محمد. خاطرات و تألمات مصدق ،به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات علمی، چاپ چهارم1365

مصدق، غلامحسین. درکنارپدرم مصدق ، تهیه و تنظیم غلامرضا نجاتی، تهران، موسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ اول 1369

هوشنگ مهدوی،عبدالرضا. سرنوشت یاران دکتر مصدق ، تهران، انتشارات علمی، چاپ دوم 1384

وفاپیشه، اسد. «بیخبری از فاطمی روزنامه نگار»، روزنامه شرق ،دوشنبه 17/5/1390 ،صفحه 20

روزنامه باختر امروز ،25تا27 امردادماه 1332